قبل از سه سالگی این مهارت‌های گفتاری را بشناسید.
قبل از سه سالگی این مهارت‌های گفتاری را بشناسید؛ چطور بفهمیم گفتار فرزندمان طبیعی است یا دچار تأخیر شده؟
سه سال اول زندگی، یکی از مهم‌ترین دوره‌ها برای رشد گفتار و زبان است. در این دوران، کودک به‌تدریج از صدا درآوردن و غان‌وغون کردن به گفتن کلمات، ساختن جمله و برقراری ارتباط کلامی می‌رسد.
اما سؤال مهم بسیاری از والدین این است: از کجا بفهمیم مهارت‌های گفتاری فرزندمان متناسب با سن او رشد کرده است؟
برای پاسخ به این سؤال، باید مهارت‌های گفتاری را در سنین مختلف بشناسیم.
۱. مهارت‌های گفتاری از تولد تا ۶ ماهگی
در این سن کودک هنوز کلمه‌ای نمی‌گوید، اما پایه‌های ارتباط و گفتار در حال شکل‌گیری هستند.
مهارت‌های مورد انتظار:
با شنیدن صدای مادر یا پدر واکنش نشان می‌دهد.
به صداهای محیط توجه می‌کند.
با صداهای مختلف گریه و نیازهایش را بیان می‌کند.
صداهایی مانند «آآ»، «اوو» تولید می‌کند.
هنگام صحبت کردن والدین ممکن است لبخند بزند یا صدا دربیاورد.
به صداهای بلند یا ناگهانی واکنش نشان می‌دهد.
به‌تدریج نوبت‌گیری صوتی را در تعامل با بزرگسالان شروع می‌کند.
نکته مهم: در این مرحله، ارتباط چشمی، توجه به صدا و واکنش‌های ارتباطی اهمیت زیادی دارند.
۲. مهارت‌های گفتاری از ۶ تا ۱۲ ماهگی
در این دوره کودک وارد مرحله مهمی از رشد آواسازی و درک زبان می‌شود.
مهارت‌های مورد انتظار:
صداهای تکراری مانند «بابابا» و «ماماما» تولید می‌کند.
به اسم خودش واکنش نشان می‌دهد.
با تغییر لحن صداهای مختلف تولید می‌کند.
به کلمات آشنایی مانند «نه» توجه می‌کند.
با دست اشاره می‌کند یا دست تکان می‌دهد.
برای جلب توجه دیگران صدا درمی‌آورد.
ممکن است با شنیدن بعضی کلمات آشنا واکنش مناسب نشان دهد.
از حرکات و اشاره‌ها برای برقراری ارتباط استفاده می‌کند.
نکته مهم: اگر کودک تا پایان ۱۲ ماهگی هیچ‌گونه اشاره ارتباطی ندارد یا غان‌وغون نمی‌کند، بهتر است ارزیابی شود.
۳. مهارت‌های گفتاری از ۱۲ تا ۱۸ ماهگی
در این سن کودک کم‌کم اولین کلمات معنادار خود را به کار می‌برد.
مهارت‌های مورد انتظار:
کلماتی مانند مامان، بابا و اسم اشیای آشنا را می‌گوید.
برای درخواست کردن از کلمات یا اشاره استفاده می‌کند.
دستورهای ساده مانند «بیا» یا «بده» را در موقعیت آشنا درک می‌کند.
اشیای آشنا را می‌شناسد.
برای نشان دادن چیزی به دیگران اشاره می‌کند.
تلاش می‌کند صداها و کلمات بزرگسالان را تقلید کند.
از کلمات برای بیان خواسته‌های خود استفاده می‌کند.
نکته مهم: در این مرحله فقط تعداد کلمات مهم نیست؛ درک گفتار و تمایل کودک به برقراری ارتباط هم اهمیت زیادی دارد.
۴. مهارت‌های گفتاری از ۱۸ تا ۲۴ ماهگی
این دوره زمان رشد سریع دایره واژگان و شروع ترکیب کلمات است.
مهارت‌های مورد انتظار:
تعداد کلماتش به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند.
تا حدود ۲ سالگی دست‌کم ۵۰ کلمه را به کار می‌برد.
دو کلمه را کنار هم قرار می‌دهد؛ مانند «مامان بیا»، «آب بده».
نام اشیای آشنا را بیان می‌کند.
دستورهای دو مرحله‌ای ساده و آشنا را بهتر درک می‌کند.
اعضای بدن یا تصاویر آشنا را نشان می‌دهد.
برای درخواست، اعتراض و بیان نیازهایش از کلمات استفاده می‌کند.
تلاش می‌کند کلمات جدید را تکرار کند.
نکته مهم: ناتوانی در ترکیب دو کلمه معنادار تا ۲۴ ماهگی یکی از نشانه‌هایی است که نیاز به بررسی گفتار و زبان دارد.
۵. مهارت‌های گفتاری از ۲۴ تا ۳۶ ماهگی
در این دوره گفتار کودک پیچیده‌تر می‌شود و توانایی مکالمه او پیشرفت می‌کند.
مهارت‌های مورد انتظار:
جمله‌های دو تا سه کلمه‌ای و به‌تدریج طولانی‌تر می‌سازد.
درباره اتفاقات ساده صحبت می‌کند.
نام خودش را می‌گوید.
سؤال‌های ساده می‌پرسد؛ مانند «این چیه؟»
از کلماتی مانند من، تو و مال من استفاده می‌کند.
داستان‌های بسیار ساده یا اتفاقات روزمره را بیان می‌کند.
به مکالمه دیگران پاسخ می‌دهد.
می‌تواند خواسته‌ها و احساساتش را با کلمات بیان کند.
گفتار او برای افراد ناآشنا به‌تدریج قابل‌فهم‌تر می‌شود.
نکته مهم: در حدود سه سالگی، افراد ناآشنا باید بتوانند بخش قابل‌توجهی از صحبت‌های کودک را متوجه شوند؛ البته تلفظ همه صداها هنوز کامل نیست.
از کجا بفهمیم کودک دچار تأخیر گفتار است؟
اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید، بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید:
۱_ تا ۶ ماهگی به صداها واکنش مناسبی نشان نمی‌دهد.
۲_ تا ۹ ماهگی غان‌وغون نمی‌کند.
۳_ تا ۱۲ ماهگی از اشاره یا حرکات ارتباطی استفاده نمی‌کند.
۴_ تا ۱۶ ماهگی هیچ کلمه معناداری نمی‌گوید.
۵_ تا ۲۴ ماهگی دو کلمه معنادار را کنار هم قرار نمی‌دهد.
۶_ در حدود سه سالگی نمی‌تواند جمله‌های ساده بسازد.
۷_بیشتر صحبت‌هایش برای اطرافیان نامفهوم است.
۸_برای برقراری ارتباط از نگاه، اشاره یا کلمات استفاده نمی‌کند.
۹_ مهارتی را که قبلاً داشته از دست می‌دهد.
نکته بسیار مهم برای والدین
هر کودکی با سرعت متفاوتی رشد می‌کند، اما تفاوت فردی به این معنا نیست که باید نشانه‌های تأخیر گفتار را نادیده بگیریم. اگر کودک مهارت‌های متناسب با سن خود را کسب نکرده، منتظر بزرگ‌تر شدن او نمانید. ارزیابی زودهنگام می‌تواند به شناسایی علت و شروع مداخله مناسب کمک کند.
نقش گفتاردرمانی در رشد گفتار کودک چیست؟
گفتاردرمانگر ابتدا مهارت‌های درک زبان، بیان کلمات، ارتباط غیرکلامی، توجه مشترک، بازی و مهارت‌های شنیداری کودک را ارزیابی می‌کند.
سپس متناسب با نیاز کودک برنامه درمانی طراحی می‌شود که می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
افزایش دایره واژگان
تقویت درک کلمات و دستورها
آموزش ترکیب کلمات و جمله‌سازی
تقویت تقلید صدا و کلمات
افزایش مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی
آموزش روش‌های صحیح تعامل به والدین
کمک به بهبود وضوح گفتار و تلفظ در صورت نیاز
در صورت وجود نگرانی درباره شنوایی، بررسی شنوایی نیز اهمیت دارد.
جمع‌بندی
سه سال اول زندگی، فرصت طلایی رشد مهارت‌های ارتباطی و گفتاری است. شناخت مراحل طبیعی رشد گفتار به والدین کمک می‌کند تا نشانه‌های تأخیر را زودتر تشخیص دهند و در زمان مناسب برای ارزیابی اقدام کنند.
یادتان باشد: تشخیص زودهنگام، فرصت مداخله مؤثرتر را فراهم می‌کند.
پیام بگذارید