علت غذا نخوردن یا بدغذایی شدید کودک

غذا نخوردن یا بدغذایی شدید کودک می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد و در بعضی موارد، گفتاردرمانی—به‌خصوص بخش تغذیه و بلع (Feeding & Swallowing)—نقش مهمی دارد.

چرا بعضی کودکان غذا نمی‌خورند؟

غذا نخوردن همیشه به معنی لجبازی نیست. ممکن است کودک به یکی از دلایل زیر از غذا خوردن اجتناب کند: حساسیت حسی به بافت غذا: مثلاً فقط غذای نرم، پوره یا برعکس فقط غذای سفت را قبول می‌کند. حساسیت به بو، مزه یا دمای غذا حساسیت داخل دهان: لمس شدن زبان، لثه یا داخل گونه برای کودک ناخوشایند است. ضعف عضلات دهان و زبان: جویدن و جابه‌جا کردن غذا برای کودک دشوار می‌شود. مشکل در مهارت جویدن: کودک غذا را مدت زیادی در دهان نگه می‌دارد، نمی‌تواند خوب بجود یا سریع خسته می‌شود. مشکل بلع: سرفه، خفگی، صدای خیس یا تغییر صدا هنگام غذا خوردن می‌تواند هشداردهنده باشد. تجربه ناخوشایند قبلی: مثلاً خفگی، استفراغ یا درد هنگام غذا خوردن. رفلاکس، یبوست، مشکلات گوارشی یا درد دهان و دندان اضطراب و فشار هنگام غذا خوردن محدود بودن دامنه غذاهای مورد قبول کودک؛ مثلاً فقط چند غذای خاص را می‌خورد.

نقش گفتاردرمانی در غذا نخوردن کودک چیست؟

گفتاردرمانگر فقط روی حرف زدن کار نمی‌کند. بعضی گفتاردرمانگران در زمینه تغذیه، جویدن و بلع کودکان نیز آموزش تخصصی دارند. ارزیابی می‌تواند شامل این موارد باشد: ۱. بررسی حرکات دهان و زبان بررسی می‌شود که کودک چقدر می‌تواند لب‌ها، زبان، فک و گونه‌ها را هماهنگ و مؤثر حرکت دهد. ۲. بررسی جویدن گفتاردرمانگر بررسی می‌کند کودک چگونه غذا را داخل دهان جابه‌جا می‌کند، چگونه آن را خرد می‌کند و آیا الگوی جویدن مناسب سنش دارد یا خیر. ۳. بررسی بلع نحوه انتقال غذا از دهان به حلق بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا نشانه‌ای از مشکل بلع وجود دارد یا خیر. ۴. کار روی پذیرش غذا اگر کودک به دلیل حساسیت حسی یا تجربه ناخوشایند از غذا دوری می‌کند، درمان معمولاً به شکل تدریجی انجام می‌شود؛ یعنی کودک مجبور به خوردن غذای جدید نمی‌شود و مرحله‌به‌مرحله تحمل و پذیرش آن افزایش پیدا می‌کند. ۵. افزایش تنوع غذایی هدف فقط این نیست که کودک «بیشتر غذا بخورد»؛ بلکه می‌توان به‌تدریج تعداد و تنوع غذاهای قابل قبول کودک را افزایش داد. ۶. آموزش والدین والدین یاد می‌گیرند چطور زمان غذا خوردن را مدیریت کنند، چه زمانی غذا پیشنهاد دهند، چگونه غذای جدید را معرفی کنند و چطور از فشار و اجبار بیش از حد جلوگیری کنند.

چه کارهایی در خانه کمک‌کننده است؟

کودک را به زور غذا ندهید. زمان غذا خوردن را طولانی و خسته‌کننده نکنید. غذای جدید را در کنار غذای مورد علاقه کودک قرار دهید. اجازه دهید کودک ابتدا غذا را ببیند، لمس کند و بو کند و بعد به خوردن برسد. تغییر بافت غذا را تدریجی انجام دهید. هنگام غذا خوردن تلویزیون و موبایل را تا حد امکان کنار بگذارید. کودک را با خواهر، برادر یا والدین سر میز غذا همراه کنید. از تهدید، تنبیه یا رشوه‌های مداوم برای خوردن استفاده نکنید. به نشانه‌های گرسنگی و سیری کودک توجه کنید. اگر کودک غذای جدید را رد کرد، می‌توان در دفعات بعد دوباره و بدون فشار آن را ارائه کرد.

کاردرمانی هم می‌تواند نقش داشته باشد؟

بله، اگر مشکل کودک بیشتر حسی باشد، کاردرمانی می‌تواند بسیار مهم باشد؛ مثلاً کودک به بافت، بو، مزه، دمای غذا یا کثیف شدن دست‌هایش حساس است. در این شرایط، کاردرمانی می‌تواند روی تنظیم حسی و تحمل محرک‌های غذایی کار کند. بنابراین در بعضی کودکان، همکاری گفتاردرمانگر + کاردرمانگر + پزشک/متخصص تغذیه می‌تواند مناسب‌تر باشد.

چه زمانی باید جدی‌تر پیگیری شود؟

اگر کودک هنگام غذا خوردن سرفه یا خفگی مکرر، کبودی، صدای خیس بعد از بلع، استفراغ مکرر، کاهش وزن یا رشد ناکافی، خستگی شدید هنگام غذا خوردن، یا محدودیت بسیار شدید غذایی دارد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود و فقط به «بدغذایی» نسبت داده نشود. نکته مهم: روش درمان باید بر اساس علت غذا نخوردن کودک انتخاب شود؛ مثلاً کودکی که مشکل حسی دارد با کودکی که اختلال جویدن یا بلع دارد، یک برنامه درمانی یکسان ندارد.