سندرم تونل کارپال (Carpal Tunnel Syndrome – CTS)

سندرم تونل کارپال یکی از شایع‌ترین نوروپاتی‌های فشاری است که در اثر فشار روی عصب مدین (Median Nerve) در ناحیه مچ دست ایجاد می‌شود. این عصب از گردن شروع شده، از بازو و ساعد عبور می‌کند و هنگام ورود به کف دست از یک گذرگاه باریک به نام تونل کارپال می‌گذرد. هر عاملی که فضای این تونل را تنگ‌تر کند یا محتویات آن را متورم کند، می‌تواند باعث فشار روی عصب شود.

1-آناتومی تونل کارپال

تونل کارپال یک کانال استخوانی-لیگامانی در سطح کف‌دستی مچ است که: کف و دیواره‌های آن توسط استخوان‌های مچ ساخته می‌شود. سقف آن توسط لیگامان عرضی کارپ (Transverse Carpal Ligament) پوشیده شده است. *داخل تونل کارپال: عصب مدین ۹ تاندون خم‌کننده انگشتان وقتی فشار داخل این تونل افزایش یابد → عصب مدین دچار ایسکمی و اختلال هدایت عصبی می‌شود.

2-وظایف عصب مدین

عصب مدین مسئول: * حس: انگشت شست انگشت اشاره انگشت میانی نیمه خارجی انگشت حلقه * حرکت: عضلات تنار (برجستگی کف دست زیر شست) برخی عضلات خم‌کننده انگشتان بنابراین آسیب آن هم علائم حسی دارد هم حرکتی.

3-علائم سندرم تونل کارپال

علائم معمولاً تدریجی شروع می‌شوند. *علائم حسی گزگز و مورمور شدن (پارستزی) بی‌حسی انگشتان ذکر شده احساس برق گرفتگی درد منتشر به ساعد یا حتی شانه تشدید علائم در شب بسیاری از بیماران می‌گویند شب از خواب بیدار می‌شوند و دستشان را تکان می‌دهند تا بهتر شود (Flick Sign). *علائم حرکتی ضعف گرفتن اشیا افتادن اشیا از دست کاهش مهارت‌های ظریف (بستن دکمه، نوشتن) آتروفی عضلات تنار در موارد پیشرفته

4-مراحل بیماری

 *مرحله خفیف فقط گزگز شبانه  *مرحله متوسط بی‌حسی مداوم + ضعف نسبی  *مرحله شدید آتروفی عضلات + کاهش دائمی حس

5-علل و عوامل خطر

*عوامل مکانیکی تایپ طولانی کار با موس کارهای تکراری کارهای ارتعاشی *شرایط پزشکی دیابت کم‌کاری تیروئید بارداری آرتریت روماتوئید چاقی  *عوامل هورمونی یائسگی بارداری (به علت احتباس مایع)

6-تشخیص

*معاینه بالینی تست تینل (Tinel Sign) تست فالن (Phalen Test) تست فالن معکوس *نوار عصب و عضله (EMG-NCV) استاندارد طلایی برای تشخیص شدت بیماری  *سونوگرافی عصب درمان سندرم تونل کارپال درمان بستگی به شدت دارد.

7-درمان‌های غیرجراحی

*اسپلینت مچ دست مخصوصاً شب‌ها در وضعیت خنثی (Neutral Position) *دارودرمانی NSAIDs تزریق کورتون داخل تونل  *فیزیوتراپی اولتراسوند لیزر مدالیته‌های ضد التهاب

8-درمان جراحی

در موارد شدید یا مقاوم به درمان: آزادسازی لیگامان عرضی کارپ کاهش فشار روی عصب

9-نقش کاردرمانی در سندرم تونل کارپال

کاردرمانی نقش بسیار مهمی دارد، مخصوصاً در مراحل خفیف تا متوسط و همچنین بعد از جراحی. *اهداف کاردرمانی کاهش درد و التهاب جلوگیری از پیشرفت آسیب حفظ عملکرد دست بازگشت به فعالیت شغلی اصلاح الگوهای حرکتی غلط

10-مداخلات کاردرمانی

* آموزش وضعیت صحیح مچ (Ergonomic Training) کاردرمانگر آموزش می‌دهد: مچ در وضعیت خنثی باشد هنگام تایپ، مچ خم یا کشیده نباشد صفحه کلید هم‌سطح آرنج باشد استفاده از پد مچ *ساخت و تجویز اسپلینت کاردرمانگر: اسپلینت سفارشی می‌سازد مچ را در 0–5 درجه اکستنشن قرار می‌دهد استفاده شبانه را آموزش می‌دهد  *تمرینات درمانی 1-تمرینات گلایدینگ عصب مدین باعث حرکت نرم عصب در تونل می‌شود. مراحل نمونه: مشت بسته باز کردن انگشتان کشش شست اکستنشن مچ 2- تمرینات گلایدینگ تاندون کاهش چسبندگی تاندون‌ها *تمرینات تقویتی در مراحل بهبود: توپ نرم خمیر درمانی تمرینات پینچ و گریپ 1-تکنیک‌های دستی موبیلیزاسیون کارپ ماساژ عرضی کاهش تنش فاسیال 2- مدیریت درد TENS گرما / سرما آموزش محافظت از مفصل 3- اصلاح فعالیت (Activity Modification) کاردرمانگر کمک می‌کند: زمان کار تقسیم شود استراحت‌های منظم 5–10 دقیقه‌ای داده شود ابزارهای ارگونومیک استفاده شود فشار مستقیم روی کف دست کاهش یابد

11-نقش کاردرمانی بعد از جراحی

پس از آزادسازی تونل:  *کنترل ادم بالا نگه داشتن دست بانداژ فشاری  *جلوگیری از چسبندگی اسکار ماساژ اسکار حرکت زودهنگام کنترل شده *بازگشت تدریجی به فعالیت تمرینات دامنه حرکتی تقویت تدریجی آموزش استفاده صحیح از دست تفاوت کاردرمانی و فیزیوتراپی در CTS کاردرمانی فیزیوتراپی تمرکز بر عملکرد تمرکز بر کاهش التهاب اصلاح فعالیت روزمره مدالیته‌های فیزیکی آموزش ارگونومی الکتروتراپی در عمل، هر دو مکمل هم هستند.

12-عوارض عدم درمان

آتروفی دائمی تنار کاهش غیرقابل برگشت حس ضعف دائمی گرفتن اشیا *پیشگیری حفظ وضعیت خنثی مچ استراحت منظم ورزش کششی دست کنترل بیماری‌های زمینه‌ای

13-جمع‌بندی

سندرم تونل کارپال یک نوروپاتی فشاری شایع است که در اثر افزایش فشار داخل تونل کارپال ایجاد می‌شود و باعث علائم حسی و حرکتی در دست می‌گردد. کاردرمانی در: تشخیص عملکردی آموزش ارگونومی ساخت اسپلینت تمرینات گلایدینگ بازگشت به کار توانبخشی بعد از جراحی نقش کلیدی و بسیار مؤثری دارد.