بیماری «دپویترن» (Dupuytren’s contracture) یک اختلال در بافتهای نرم کف دست است که به مرور زمان باعث تغییر شکل انگشتان میشود. برای درک بهتر، بیایید این موضوع را به دو بخش کلی تقسیم کنیم: ماهیت بیماری و نقش حیاتی کاردرمانی.
بیماری دوپویترن چیست؟
در حالت طبیعی، زیر پوست کف دست ما لایهای از بافت همبند محکم به نام «فاشیا» (Palmar Fascia) وجود دارد. وظیفه این لایه، اتصال پوست به ساختارهای زیرین و محافظت از تاندونها و عصبهاست.
در بیماری دپویترن، این بافت دچار تغییرات پاتولوژیک میشود:
- ضخیم شدن: فاشیای کف دست شروع به ضخیم شدن میکند.
- ایجاد گره: بافتهای ضخیم به شکل تودههای کوچک یا گرههایی زیر پوست (معمولاً در نزدیکی پایه انگشتان) حس میشوند که در ابتدا ممکن است دردناک نباشند.
- ایجاد طناب (Cords): به مرور زمان، این گرهها به نوارهایی سفت و غیرقابل انعطاف به نام «طناب» تبدیل میشوند. این طنابها مانند یک سیم یا کابل سفت عمل میکنند.
- انقباض: چون این طنابها خاصیت کشسانی ندارند، انگشتان را به سمت داخل کف دست میکشند و فرد دیگر نمیتواند انگشت خود را کاملاً صاف کند. این وضعیت معمولاً از انگشت حلقه و انگشت کوچک شروع میشود.
دلایل بروز:
علت دقیق آن ناشناخته است، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی نقش دارند. در مردان بالای ۵۰ سال، افراد با سابقه خانوادگی، افراد مبتلا به دیابت و یا کسانی که از الکل و دخانیات استفاده میکنند، شیوع بیشتری دارد.
نقش کاردرمانی (Occupational Therapy) در درمان دپویترن
کاردرمانی در درمان دپویترن نقشی کلیدی دارد، چه بیمار جراحی کرده باشد و چه نکرده باشد. اهداف اصلی کاردرمانگر عبارتند از: کاهش علائم، حفظ دامنه حرکتی و بازگرداندن فرد به فعالیتهای روزمره.
۱. ارزیابی و آموزش
- بررسی عملکرد: کاردرمانگر بررسی میکند که بیماری چقدر در کارهای روزمره (مثل گرفتن اشیا، تایپ کردن، بستن دکمهها یا شستن صورت) اختلال ایجاد کرده است.
- آموزش: بیمار میآموزد که چگونه از فشارهای تکراری به دست جلوگیری کند و چه تمریناتی را برای حفظ انعطافپذیری انجام دهد.
۲. مدیریت غیرجراحی (Conservative Management)
اگر بیماری در مراحل اولیه باشد، کاردرمانگر میتواند اقداماتی انجام دهد:
- اسپلینتتراپی (Splinting): ساخت آتلهای مخصوص برای شب. هدف از این آتلها، قرار دادن انگشت در وضعیت کشش ملایم است تا پیشرفت انقباض به تأخیر بیفتد (البته این روش در همه موارد موفقیتآمیز نیست و بستگی به نظر متخصص دارد).
- تمرینات کششی: برنامههای اختصاصی برای کشش ملایم بافت فاشیا جهت حفظ طول بافت.
۳. مراقبتهای پس از جراحی (Post-Surgical Rehabilitation)
بسیاری از بیماران برای رهایی از انقباض شدید، تحت عمل جراحی قرار میگیرند. کاردرمانی بعد از جراحی حیاتی است:
- مدیریت زخم و ورم: کنترل ادم (تورم) دست با روشهای ماساژ تخصصی و بانداژ برای جلوگیری از سفت شدن بافتهای اطراف.
- بازآموزی حرکتی: تمرینات فعال و غیرفعال برای بازگشت حرکت انگشتان به وضعیت طبیعی.
- پیشگیری از عود: آموزش ماساژ بافت اسکار (جای زخم) تا بافت جراحی شده مجدداً سفت نشود.
- فعالیتهای عملکردی: استفاده از تکنیکهای درمانی برای بازیابی مهارتهای دست (Fine Motor Skills) تا بیمار بتواند دوباره ابزارها یا اشیا را به راحتی در دست بگیرد.
خلاصه
دپویترن یک بیماری مزمن و پیشرونده است که «ساختار» کف دست را تغییر میدهد. کاردرمانی به جای تمرکز صرف روی بیماری، روی «شخص» تمرکز میکند تا با مدیریت کششها، استفاده از اسپلینت و انجام تمرینات اصلاحی، استقلال فرد در زندگی روزمره حفظ شود.
اگر احساس میکنید گرههای کوچکی در کف دستتان در حال شکلگیری است یا انگشتانتان صبحها کمی سفت هستند، حتماً به یک کاردرمانگر دست (Hand Therapist) مراجعه کنید تا از پیشرفت آن جلوگیری شود.
پیام بگذارید