بلع در کودکان و بزرگسالان و نقش گفتاردرمانی

1- بلع چیست؟

بلع فرآیندی عصبی–عضلانی است که باعث انتقال ایمن غذا و مایعات از دهان به معده می‌شود و باید همزمان از راه هوایی (نای) محافظت کند. این کار به هماهنگی دقیق بیش از ۳۰ عضله و چندین عصب مغزی نیاز دارد.

2- مراحل بلع (در همه سنین)

بلع چهار مرحله دارد: * مرحله دهانی (Oral) جویدن غذا جمع کردن غذا روی زبان هدایت غذا به سمت حلق * مرحله حلقی (Pharyngeal) بسته شدن راه هوا بالا رفتن حنجره عبور ایمن غذا به مری * مرحله مری (Esophageal) حرکت موجی مری انتقال غذا به معده

3- بلع در کودکان

*ویژگی‌ها

بلع در کودکان از رفلکسی به ارادی تکامل پیدا می‌کند مهارت‌های بلع همزمان با رشد حرکتی دهان و زبان شکل می‌گیرند تغذیه بخش مهمی از رشد جسمی و عصبی کودک است

*مراحل تکاملی بلع

سن ویژگی بلع تولد تا ۶ ماه مکیدن و بلع رفلکسی ۶–۹ ماه بلع پوره و غذاهای نرم ۹–۱۲ ماه شروع جویدن بالای ۱ سال بلع مشابه بزرگسال مشکلات شایع بلع در کودکان خفگی یا سرفه هنگام غذا خوردن طولانی شدن وعده غذایی ناتوانی در جویدن ریفلاکس شدید امتناع غذایی رشد ناکافی

*علل

نارس بودن اختلالات عصبی شکاف کام یا مشکلات ساختاری تأخیر رشدی تجربه‌های منفی تغذیه

4-بلع در بزرگسالان

*حالت طبیعی در بزرگسالان سالم، بلع سریع، هماهنگ و ناخودآگاه است. *اختلال بلع (دیسفاژی) به هرگونه مشکل در بلع گفته می‌شود.

*علائم

گیر کردن غذا درد یا سختی بلع سرفه و خفگی تغییر صدا بعد از بلع کاهش وزن

*علل شایع

سکته مغزی بیماری‌های عصبی (پارکینسون، MS) سرطان‌های سر و گردن رفلاکس شدید افزایش سن

5-تفاوت اختلال بلع در کودکان و بزرگسالان

مورد کودکان بزرگسالان نوع مشکل رشدی اکتسابی هدف درمان رشد طبیعی بلع بازگرداندن عملکرد خطر سوءتغذیه بالا متوسط تا بالا نقش خانواده بسیار مهم حمایتی

6-نقش گفتاردرمانی در بلع

گفتاردرمانگر متخصص اصلی ارزیابی و درمان اختلالات بلع در تمام سنین است.

* ارزیابی بلع توسط گفتاردرمانگر

بررسی ساختار دهان، زبان، فک و حنجره مشاهده بلع غذاهای مختلف تشخیص مرحله آسیب‌دیده بلع ارجاع برای تست‌های تخصصی (مانند VFSS یا FEES)

* درمان در کودکان

آموزش الگوهای صحیح مکیدن، جویدن و بلع تمرینات دهانی–حرکتی اصلاح وضعیت بدن هنگام تغذیه انتخاب بافت و حجم مناسب غذا آموزش والدین کاهش ترس و بدغذایی

* درمان در بزرگسالان

تمرینات تقویت عضلات بلع آموزش تکنیک‌های ایمن بلع اصلاح وضعیت سر و گردن تغییر قوام غذا (مایع غلیظ، غذای نرم) پیشگیری از آسپیراسیون (ورود غذا به ریه)

7-چرا گفتاردرمانی مهم است؟

اگر اختلال بلع درمان نشود ممکن است باعث: خفگی پنومونی آسپیراسیون سوءتغذیه و کم‌آبی کاهش کیفیت زندگی ترس از غذا خوردن

8- چه زمانی حتماً به گفتاردرمانگر مراجعه کنیم؟

در صورت وجود: سرفه یا خفگی مکرر امتناع غذایی کودک کاهش وزن عفونت ریوی تکرارشونده سکته یا بیماری عصبی گیر کردن غذا