دستوپاچلفتی بودن و تعادل ضعیف
دستوپاچلفتی بودن و تعادل ضعیف یعنی چه؟
کودکی که مشکل هماهنگی حرکتی دارد ممکن است:
زیاد به وسایل برخورد کند یا زمین بخورد.
هنگام راه رفتن یا دویدن تعادلش را از دست بدهد.
در بالا و پایین رفتن از پلهها سختی داشته باشد.
در پریدن، لیلی کردن یا ایستادن روی یک پا مشکل داشته باشد.
توپ را سخت بگیرد، پرتاب کند یا شوت بزند.
در بازیهای حرکتی نسبت به همسالانش کندتر باشد.
هنگام پوشیدن لباس، بستن دکمه، زیپ یا بند کفش مشکل داشته باشد.
مداد را نامناسب در دست بگیرد یا در فعالیتهای ظریف زود خسته شود.
در انجام حرکاتی که نیاز به استفاده همزمان از دو طرف بدن دارند مشکل داشته باشد.
برای یادگیری یک حرکت جدید به تمرین و تکرار بیشتری نیاز داشته باشد.
در محیطهای شلوغ یا هنگام انجام چند کار همزمان، بیشتر زمین بخورد یا به دیگران برخورد کند.
علتهای احتمالی چیست؟
علت در همه کودکان یکسان نیست. مواردی مثل:
۱. ضعف تعادل و کنترل بدن
سیستم عصبی باید اطلاعات مربوط به وضعیت بدن را دریافت و برای حفظ تعادل از آنها استفاده کند. اگر کنترل تنه و عضلات مرکزی ضعیف باشد، کودک ممکن است در حرکات مختلف ناپایدار باشد.
۲. مشکلات پردازش حسی
اطلاعات مربوط به حس عمقی، سیستم دهلیزی و لمس در کنترل وضعیت بدن و هماهنگی حرکتی اهمیت دارند. بعضی کودکان ممکن است اطلاعات حسی را بیش از حد یا کمتر از حد معمول دریافت یا پردازش کنند.
۳. ضعف برنامهریزی حرکتی
گاهی کودک قدرت انجام یک حرکت را دارد، اما نمیداند بدنش را دقیقاً چگونه و با چه ترتیبی حرکت دهد. به این موضوع میتوان «مشکل در برنامهریزی حرکتی» گفت.
۴. ضعف هماهنگی چشم و دست
این مسئله میتواند گرفتن توپ، نقاشی، نوشتن، ساختن لگو و بسیاری از فعالیتهای روزمره را دشوار کند.
۵. ضعف هماهنگی دو طرف بدن
مثلاً کودک در فعالیتهایی که نیاز به همکاری دست و پای راست و چپ دارند عملکرد ضعیفتری دارد.
۶. ضعف عضلات
ضعف عضلات پا، تنه یا شانهها میتواند روی ثبات بدن و کیفیت حرکت تأثیر بگذارد.
۷. مشکلات توجه
گاهی کودک از نظر جسمی توانایی حرکت را دارد، اما به دلیل بیتوجهی، عجله یا حواسپرتی بیشتر با اشیا برخورد میکند یا زمین میخورد.
۸. مشکلات بینایی یا سایر عوامل جسمی
مشکلات بینایی، شنوایی یا بعضی شرایط عصبی ـ رشدی نیز میتوانند روی هماهنگی و تعادل اثر بگذارند و در صورت وجود علائم غیرمعمول باید بررسی شوند.
راهکارهای مؤثر برای تقویت تعادل و هماهنگی
تمرینها باید متناسب با سن و توانایی کودک انتخاب شوند.
تمرینهای تعادلی
راه رفتن روی یک خط مشخص روی زمین
راه رفتن روی مسیرهای مارپیچ
ایستادن روی یک پا
ایستادن روی یک پا و گرفتن توپ
راه رفتن روی سطوح مختلف و ایمن
عبور از موانع کوتاه
راه رفتن پنجهپا و پاشنهپا
بازی «مجسمه شو»؛ کودک باید هنگام توقف موسیقی ثابت بماند.
حفظ تعادل هنگام دست زدن به هدفهای مختلف
تمرینهای تقویت عضلات مرکزی
خزیدن
چهار دستوپا رفتن
پل زدن
بازی در وضعیت دمر
بالا رفتن از وسایل بازی ایمن
کشیدن و هل دادن وسایل مناسب سن کودک
فعالیتهایی که نیاز به حفظ وضعیت بدن دارند
تمرینهای هماهنگی
پرتاب و گرفتن توپ
شوت کردن توپ
بازی با بادکنک
گرفتن حباب
پرتاب توپ داخل سبد
بازیهای تقلیدی حرکتی
پریدن با هر دو پا
پریدن از روی موانع کوتاه
لیلی
بازیهای ریتمیک همراه با حرکت
تقویت هماهنگی چشم و دست
لگو
پازل
مهرهکردن
خمیر بازی
نخ کردن
نقاشی و رنگآمیزی
بریدن با قیچی متناسب با سن
گرفتن و انتقال اشیای کوچک
بازیهای ساختنی
تقویت برنامهریزی حرکتی
بازیهایی طراحی کنید که کودک باید چند حرکت را پشت سر هم انجام دهد؛ مثلاً:
«از روی بالش رد شو → از داخل تونل برو → توپ را بردار → داخل سبد بینداز → برگرد.»
این نوع فعالیتها علاوه بر حرکت، برنامهریزی و سازماندهی حرکتی را هم درگیر میکنند.
کاردرمانی چه کمکی میکند؟
بله، کاردرمانی میتواند نقش مهمی داشته باشد. کاردرمانگر کودک ابتدا عملکرد کودک را ارزیابی میکند و بر اساس مشکل اصلی، برنامه درمانی اختصاصی میدهد.
در کاردرمانی ممکن است روی این موارد کار شود:
تعادل
هماهنگی حرکتی
هماهنگی چشم و دست
هماهنگی دو طرف بدن
قدرت عضلات
کنترل تنه
برنامهریزی حرکتی
پردازش اطلاعات حسی
مهارتهای حرکتی ظریف
مهارتهای حرکتی درشت
توجه حین فعالیت
مهارتهای روزمره مثل لباس پوشیدن و استفاده از ابزارها
نکته مهم این است که کاردرمانی صرفاً «تمرین تعادل» نیست؛ درمانگر تلاش میکند مشکل اصلی که باعث اختلال عملکرد کودک شده را پیدا کند و تمرینها را به شکل بازی و فعالیت هدفمند ارائه دهد.
یک نکته خیلی مهم
اگر کودک فقط کمی ناشی است و با افزایش سن و تمرین بهتر میشود، ممکن است موضوع سادهای باشد. اما اگر زمین خوردن مکرر، مشکل واضح در دویدن و پریدن، تفاوت محسوس با همسالان، افت مهارتهای حرکتی، ضعف یکطرفه بدن، درد، یا بدتر شدن علائم وجود دارد، بهتر است کودک توسط متخصص اطفال و در صورت نیاز کاردرمانگر ارزیابی شود.
پیام بگذارید